Pokrzywy to rośliny, które odstraszają ze względu na swoje parzące właściwości. Zastanowimy się, dlaczego mają one taką zdolność i jak funkcjonują ich kłujące włoski. Dodatkowo omówimy rolę drażniącego płynu w procesie parzenia, ujawniając jego skład chemiczny. Skupimy się na takich substancjach jak kwas mrówkowy i histamina oraz ich wpływie na skórę po zetknięciu z pokrzywą.
Co sprawia, że pokrzywa parzy?
Pokrzywa, znana również jako Urtica dioica czy Urtica urens, parzy ze względu na obecność kłujących włosków na swoich łodygach i liściach. Te drobne włoski, zwane kłująco-parzącymi, zawierają drażniący płyn. Kiedy dotykają skóry, łamią się, uwalniając substancje chemiczne, co wywołuje pieczenie i swędzenie[1]. Dzięki swojemu ostrym zakończeniom łatwo wnikają w naskórek. Proces parzenia opiera się na mechanicznym uszkodzeniu skóry przez te włoski, co prowadzi do wydzielenia substancji drażniących i reakcji alergicznej. To zjawisko jest dobrze znane osobom, które miały styczność z pokrzywą.
Jak działają kłujące włoski pokrzywy
Włoski pokrzywy, pokrywające jej łodygę i liście, pełnią kluczową rolę podczas parzenia. Przypominają drobne igiełki, które w kontakcie ze skórą łamią się z łatwością, uwalniając drażniący płyn. Zawarte w nim substancje chemiczne wywołują stan zapalny, co skutkuje zaczerwienieniem, bólem oraz swędzeniem. Ich skuteczność wynika z budowy, umożliwiającej szybkie i efektywne przenikanie tych substancji do skóry.
Rola drażniącego płynu w parzeniu
Drażniący płyn uwalniany przez włoski pokrzywy odgrywa kluczową rolę w procesie parzenia[2]. W momencie, gdy włoski te ulegają złamaniu w kontakcie ze skórą, natychmiast uwalniane są substancje takie jak kwas mrówkowy oraz histamina[2]. Skutkuje to miejscowym stanem zapalnym. Te irytujące związki powodują zaczerwienienie, ból i swędzenie, co jest charakterystyczne dla parzenia pokrzywą. Taki mechanizm skutecznie zabezpiecza roślinę przed roślinożercami.
Skład chemiczny płynu drażniącego
Płyn drażniący pokrzywy zawiera kilka istotnych związków chemicznych, które po zetknięciu się z rośliną wywołują charakterystyczne reakcje skórne. Wśród nich znajdują się:
- kwas mrówkowy,
- histamina,
- acetylocholina.
Kwas mrówkowy, znany również jako kwas metanowy, odpowiada za uczucie pieczenia i podrażnienia. Histamina natomiast powoduje reakcje alergiczne, które objawiają się zaczerwienieniem i opuchlizną[3]. Z kolei acetylocholina potęguje stan zapalny, zwiększając przepuszczalność naczyń krwionośnych. Wszystkie te związki działają razem, wywołując typowe skutki kontaktu z pokrzywą: pieczenie, swędzenie oraz zaczerwienienie skóry.
Wpływ kwasu mrówkowego i histaminy na skórę
Kwas mrówkowy i histamina, zawarte w soku z pokrzywy, wywierają znaczący wpływ na naszą skórę. Kwas ten, znany również jako metanowy, powoduje pieczenie i podrażnienie, co prowadzi do miejscowego zapalenia. Z kolei histamina odpowiedzialna jest za reakcje alergiczne, które objawiają się zaczerwienieniem i obrzękiem. Obecność obu tych substancji sprawia, że po zetknięciu z pokrzywą odczuwamy typowe dolegliwości: pieczenie, ból oraz zaczerwienienie[4]. Działają one razem, potęgując uczucie dyskomfortu i nasilając stan zapalny skóry.
Reakcje skórne po kontakcie z pokrzywą
Kontakt z rośliną taką jak pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica) czy żegawka (Urtica urens) może prowadzić do reakcji skórnych. Gdy drażniący płyn zawierający kwas mrówkowy, histaminę i inne substancje chemiczne zetknie się ze skórą, pojawiają się zaczerwienienie, pieczenie oraz ból. Dzieje się tak, ponieważ kłujące włoski pokrzywy mechanicznie naruszają skórę, uwalniając te związki. Takie reakcje przypominają alergię, powodując lokalne zapalenie i podrażnienia. Poparzenie pokrzywą jest powszechne i choć może być bardzo nieprzyjemne, jego skutki zazwyczaj są krótkotrwałe.
Źródła:
- [1] https://www.olsztyn.lasy.gov.pl/aktualnosci/-/asset_publisher/6pj2jYthOvhM/content/niby-niepozorna-a-parzy-
- [2] https://www.roslinyzielone.pl/dlaczego-pokrzywy-parza/
- [3] https://www.crazynauka.pl/dlaczego-pokrzywy-parza/
- [4] https://czachorowski.home.blog/2014/04/21/dlaczego-pokrzywa-parzy/
